Қан зерттеулеріне дайындық

Жалпы ережелер

• Зерттеулердің көбісі үшін таңертең, 8-ден 11-ге дейін, аш қарынға қан тапсыру ұсынылады (соңғы тамақтану мен қан алу арасында кемінде 8 сағат өтуі керек, суды әдеттегідей ішуге болады), зерттеу алдында — майлы тағамды шектеумен жеңіл кешкі ас.

Егер Сіз дәрі-дәрмек қабылдап жүрсеңіз, бұл туралы емдеуші дәрігерге міндетті түрде ескертіңіз.

• Липидтік профильге (жалпы холестерин, ЛПВП холестерин, ЛПНП холестерин, ЛПОНП холестерин, триглицеридтер, липопротеин (а), аполипопротеин А1, аполипопротеин В) қан тапсыру қатаң түрде аш қарынға, 12–14 сағат аштықтан кейін, ал глюкозаға төзімділік тесті 8–14 сағат аштықтан кейін жасалуы керек.
• ГастроПанель^® (скрининг) және ГастроПанель^® (жүктемемен) талдауларын 4–10 сағат аштықтан кейін тапсыру керек.
• Зерттеуден 24 сағат бұрын алкогольден, қарқынды физикалық жүктемелерден, дәрі-дәрмектерді қабылдаудан (дәрігермен келісу арқылы) бас тарту қажет.
• Зерттеуден 1–2 сағат бұрын темекі шегуден бас тарту керек, шырын, шай және кофе ішпеу қажет, газдалмаған суды ішуге болады. Дене жүктемелері (жүгіру, баспалдақпен тез көтерілу), эмоционалдық қозуды болдырмау қажет. Қан тапсыруға 15 минут қалғанда демалып, тыныштану ұсынылады.
• Физиотерапиялық процедуралардан, аспаптық тексерулерден, рентгенологиялық және ультрадыбыстық зерттеулерден, массаждан және басқа медициналық процедуралардан кейін бірден зертханалық зерттеу үшін қан тапсыруға болмайды.
• Зертханалық көрсеткіштерді динамикада бақылау кезінде қайталама зерттеулерді бірдей жағдайларда жүргізу ұсынылады — бір зертханада, қан тапсыруды бірдей уақытта орындау және т.б.
• Зерттеулер үшін қанды дәрі-дәрмектерді қабылдауды бастамас бұрын немесе оларды тоқтатқаннан кейін 10–14 күннен ерте емес тапсыру керек. Емдеудің тиімділігін бақылауды бағалау үшін кез келген препараттарды қабылдағаннан кейін 7–14 күн өткен соң зерттеу жүргізу қажет.

7 жасқа дейінгі балалардан қан алу

Баланың психологиялық дайындығы

Анаға қойылатын негізгі талап — толық сабырлылықты сақтау. Балалар, әсіресе сәбилер, ананың көңіл-күйін өте жақсы сезінеді және егер ол алдағы процедурадан қорықса, олар да мазасыздана бастайды. Мектепке дейінгі немесе мектеп жасына жеткен балаға процедураның тәртібін түсіндіру пайдалы. Оны қорқытпау керек, әсіресе егер бала алғаш рет қан тапсырып жатса. Сондай-ақ, баланың жағымсыз сезімдерге тап болуы мүмкін екенін ескертуге болады.

Балаңыздың қан алу алдында жалықпауын қадағалаңыз. Өзіңізбен бірге кітап, оның сүйікті ойыншығын, фломастерлермен бояу кітабын алыңыз — баланың жасына байланысты. Бұл оның уақытты қызықты өткізуіне септігін тигізіп, сонымен қатар алдағы процедураға байланысты қорқынышқа шоғырлануға мүмкіндік бермейді.

Сіздің дәрігер кабинетінде талдау кезінде болуыңыз қажет пе, соны шешіңіз. Әрине, егер бала өте кішкентай болса, бұл қажет болады, бірақ кейбір бастауыш сынып оқушыларына ата-аналарының қатысуы тек кедергі келтіріп, жылау немесе қарсылық тудыруы мүмкін. Баланың психологиялық ерекшеліктеріне назар аударыңыз.

Қан алу процедурасы кезінде кішкентай балаларды қолда ұстау керек. Егер бала анасының жылуы мен қорғанысын сезінсе, ол тіпті бейтаныс және қорқынышты жағдайда да рефлекторлы түрде тынышталады.

Қан алуды процедуралық кабинетке кіргеннен кейін бірден бастамаған жөн. Балаға жағдаймен және оны қолынан ұстайтын бейтаныс адаммен танысу үшін бірнеше минут беру керек.

Талдаудан кейін баланы қалай қуантуға болатынын ойластырыңыз. Шағын сыйлық процедура туралы жағымсыз әсерлерді жеңілдетуге көмектеседі.

Қан тапсыру алдындағы дайындық

Қан талдауын тапсыру үшін ең қолайлысы таңертеңгі уақыт: барлық талдаулардың нормалары дәл таңғы 8-ден 11-ге дейінгі уақыт аралығына арналған.

Балаға қан талдауын жасатудан 1–2 күн бұрын оның рационынан майлы және қуырылған тағамдарды, тәттілерді алып тастау керек.

1–2 жастағы балалардан қан алу талдауын келесі тамақтануға жақын уақытта өткізуге тырысыңыз. Соңғы тамақтан кейін кемінде 2–3 сағат өтуі керек!

2 жастан асқан балалар қан талдауын қатаң түрде аш қарынға тапсырады. Соңғы тамақтану мен қан алу арасында кемінде 6–8 сағат өтуі керек.

Өзіңізбен бірге дәмді бірдеңе алыңыз, сонда процедуралық кабинеттен шыққаннан кейін бірден тамақтануға мүмкіндік болады. Қан тамырларының жақсы толуы үшін, қан алу алдында 30 минут бұрын бала 50–100 мл сұйықтық, ең дұрысы су ішуі керек. Қандағы глюкоза деңгейін зерттеу кезінде балаға тек су ішуге болады!

1 күннен 12 айға дейінгі балалардан қан алу

Емшектегі балалардан қан алу уақытын екінші тамақтандыруға жақын тамақтану арасындағы үзіліске бейімделуге тырысыңыз.

Қан қабылдаудан 30 минут бұрын қан тамырларын жақсы толтыру үшін бала 50-100 мл сұйықтық, ең оңтайлысы — су ішуі керек. Қандағы глюкоза деңгейін зерттеу кезінде бала тек су ішуі тиіс!

Қан алу кезінде баланың қолдары жылы болуы керек. Егер сіз даладан кірсеңіз немесе ғимарат ішінде салқын болса, баланың қолын жылыту керек. Бұл міндетті және өте маңызды шарт: алынған қан мөлшері оны орындауға байланысты.

Процедураның алдында баланы мүмкіндігінше ыңғайлы етіп орналастыру керек. Баланың тынышталуы және қоршаған кеңістікке үйренуі үшін қан алмас бұрын бірнеше минут күткен жөн.

Жеке зерттеулер

• Жалпы қан талдауы
• Несепнәр
• Холестерин, липопротеиндер
• Глюкоза
• Глюкозаға төзімділік тесті
• Гаптоглобин
• Альфа-2-макроглобулин
• Сарысулы темір және ферритин
• ФиброТест, ФиброМакс, СтеатоСкрин
• Гормондық зерттеулер
• Қалқанша безінің гормондары
• Жыныстық гормондар
• Пролактин, Макропролактин
• Ингибин B
• Адреналин және норадреналин
• Ренин, ангиотензин
• Альдостерон
• АКТГ, кортизол
• Инсулин, С-пептид
• ГастроПанель^® (Гастрин 17, Гастрин-17 стимулированный, пепсиноген I, пепсиноген II, H. Pylori IgG)
• Гемостазиологиялық зерттеулер
• Протеин С, Протеин S, Виллебранд факторы
• ПСА (жалпы, еркін)
• СА-125 аналық бездер
• Қатерлі ісікті эмбриональды антиген
• Альфа-фетопротеин
• Инфекциялардың бар-жоғын анықтау үшін қан талдауы

Жалпы ережелер барлық талдауларға қатысты, бірақ кейбір зерттеулер арнайы дайындықты және қосымша шектеулерді қажет етеді. Төмендегі ұсыныстарды дәл орындау өте маңызды, өйткені тек осы жағдайда ғана сенімді зерттеу нәтижелері алынады.

Жалпы қан талдауы

Қан таңертең аш қарынға тапсырылады (немесе күндізгі/кешкі уақытта, соңғы тамақтанудан кейін 8 сағаттан кейін). Зерттеуге 1-2 күн қалғанда майлылығы жоғары тағамдардан бас тартыңыз.

Несепнәр

Зерттеуге 1-2 күн қалғанда диетаны ұстану керек: пуринге бай тағамдарды — бауырды, бүйректі тұтынудан бас тарту, сонымен қатар ет, балық, кофе, шайды мүмкіндігінше шектеу. Интенсивті физикалық жүктемелерге тыйым салынады.

Холестерин, липопротеиндер

Зерттеуге 2 апта қалғанда, егер осы препараттармен терапияның гиполипидемиялық әсерін анықтау мақсаты қойылмаса, қандағы липидтерді төмендететін препараттарды қабылдауды тоқтату керек.

Глюкоза

Қан тапсыру кезінде глюкозаға (талдауларға дайындықтың негізгі талаптарына қосымша) тіс тазалауға және сағыз шайнауға, шай/кофе (тіпті қантсыз) ішуге болмайды. Таңертеңгілік бір шыныаяқ кофе көрсеткіштерді түбегейлі өзгертеді. Несеп айдатқыштармен басқа да дәрі-дәрмектер де әсер етеді.

Глюкозаға төзімділік тесті

Глюкозаға төзімділік тестін тек қана қандағы глюкоза мөлшері 6,7 ммоль/л-ден аспаған жағдайда өткізуге болады, сондықтан зерттеу алдында зертханалық бөлімде глюкозаға жедел талдау жасалады. Ол бөлек төленеді.

Тест түріне байланысты қан талдау үшін екі немесе үш рет алынады: аш қарынға, 1 сағаттан кейін және 2 сағаттан кейін көмірсу жүктемесінен соң (адамға 75 г құрғақ глюкоза бар 200 мл қант шәрбатын ішуге береді). Бұл уақыт бойы (шамамен 2,5 сағат) зертханалық бөлімде болу керек.

Егер жүкті әйел қан тапсыратын болса, ол зерттеу атауы, жүктілік мерзімі, берілген күні, дәрігердің қолы мен мөрі көрсетілген жолдаманы ұсынуы керек.

• Зерттеуден 3 күн бұрын әдеттегі физикалық жүктемелер мен күнделікті тамақтану тәртібін сақтау қажет, оған кемінде 125–150 г көмірсулар кіреді (бұл көпшілік адамдарға тән тамақтану стилі: мысалы, орташа порция күріш, қарақұмық немесе картоп езбесі шамамен 45 г көмірсуларды, ал көкөніс салатының порциясы шамамен 30 г көмірсуларды қамтиды).
• Тестке 24 сағат қалғанда алкоголь, темекі және қарқынды физикалық жүктемелерден бас тарту керек. Дәрігермен келісіп, адреналин, стероидтер, кофеин, тиазидтік қатардағы несеп айдағыш дәрілер, психотроптық заттар және антидепрессанттарды қабылдауды тоқтату керек.
• Қанды таңғы 8-ден 11-ге дейін 8-14 сағат аштықтан кейін тапсыру керек.
• Қан алу алдында 8 сағат бойы тамақ ішпеу керек, сондай-ақ қант қосылған сусындарды (шырын, сүт, кофе және т.б.) ішпеу қажет. Газдалмаған су ішуге болады. Зерттеу қарсаңында кешкі асқа жеңіл, майы аз тамақ ішкен дұрыс.
• Қан алуға 15 минут қалғанда сәл демалған жөн: зертханалық бөлімде отырып, тыныс алып, тыныштану қажет.
• Көмірсу жүктемесінен кейін және келесі қан алу алдында (2 сағаттан кейін немесе 1 сағат және 2 сағаттан кейін) зертханалық бөлімшеде тыныш жатып немесе отыру керек.

Зерттеу жүргізуге қойылатын шектеулер:

• 14 жастан кіші жас болса;
• жүктілік мерзімі 28 аптадан асқан болса (соңғы мерзім — 27 апта және 6 күн);
• жедел тест нәтижесі бойынша глюкоза деңгейі 6,7 ммоль/л-ден жоғары.

Нәтижеге әсер ететін факторлар

Қандағы глюкоза деңгейіне кейбір дәрі-дәрмектердің қабылдануы әсер етеді, олардың ішінде:

• кортикостероидты гормондар,
• статиндер,
• вирусқа қарсы және несеп айдайтын препараттар,
• психотроптық заттар және антидепрессанттар,
• жөтелге арналған шәрбаттар.

Сонымен қатар, қандағы глюкоза концентрациясы күйзеліс, шаршау, ал әйелдерде — етеккір кезінде өзгереді.

Жедел немесе созылмалы қабыну аурулары, бауырдың алкогольдік циррозы, вирустық гепатиттер, глюкозаның сіңірілуінің бұзылуымен байланысты асқазан-ішек жолдарының патологиялары кезінде талдау нәтижелері жалған оң немесе жалған теріс болуы мүмкін.

Гаптоглобин

Зерттеуден бұрын келесі препараттарды қабылдауды тоқтату қажет: дапсон, метилдопа, сульфасалазин, эстрогендер, ауызша контрацептивтер, тамоксифен, андрогендер.

Альфа-2-макроглобулин

Зерттеуден үш күн бұрын ет жеуден бас тарту қажет.

Сарысулы темір және ферритин

Дәрігермен келісім бойынша қан тапсыру темір құрамындағы дәрі-дәрмектерді қабылдауды бастамас бұрын немесе оларды тоқтатқаннан кейін 7–14 күннен ерте емес ұсынылады.

Сарысу темірін талдау үшін: әйелдерге қан тапсыруды етеккірден бұрын немесе кейін жасау керек.

ФиброТест, ФиброМакс, СтеатоСкрин

Қан алу қатаң түрде таңертең аш қарынға жүргізіледі. Зерттеуден 1-2 күн бұрын аскорбин қышқылын қабылдау ұсынылмайды, сондай-ақ сарысудың жасанды бояуын тудыратын дәрілер мен өнімдерді (сәбіз, апельсин) тұтынбау қажет.

ФиброМакс зерттеуін жүргізу үшін өзіңіздің нақты салмағыңыз бен бойыңызды көрсету қажет.

Гормондық зерттеулер

Гормондық зерттеулер үшін қан таңертеңгі уақытта, таңғы 8-ден 11-ге дейін аш қарынға тапсыру қажет. Мұндай мүмкіндік болмаған жағдайда, кейбір гормондарға қан тапсыруды соңғы тамақтан кейін 4-5 сағат өткен соң күндізгі/кешкі уақытта жасауға болады (қанды қатаң түрде таңертең тапсыру қажет зерттеулерден басқа). Талдауларды тапсыру алдында маман дәрігермен кеңесу қажет.

Талдау тапсырудан 1-2 күн бұрын майлылығы жоғары тағамдарды тұтынбай, соңғы тамақтану мол болмауы тиіс. Зерттеуден 1 күн бұрын психоэмоционалдық және физикалық жайлылық қажет (шамадан тыс ыстықтамай және тоңбай тыныш күйде болу).

Қалқанша безінің гормондары

Алғашқы тексеру кезінде қалқанша безінің гормондарының деңгейін анықтау үшін зерттеуге дейін 2-4 апта бұрын қалқанша безінің қызметіне әсер ететін препараттарды тоқтату керек (емдеуші дәрігермен келіскеннен кейін). Емдеуді бақылау кезінде зерттеу күні дәрі-дәрмектерді қабылдауды тоқтату және бұл туралы жолдама қағазында міндетті түрде белгілеу қажет (сондай-ақ басқа дәрі-дәрмектерді қабылдау туралы ақпаратты да белгілеу: аспирин, транквилизаторлар, кортикостероидтар, пероральды контрацептивтер).

Жыныстық гормондар

Репродуктивті жастағы әйелдерде гормондық зерттеулердің нәтижелеріне етеккір циклының фазасымен байланысты физиологиялық факторлар әсер етеді. Жыныстық гормондарға тексеру кезінде етеккір циклының фазасын көрсету қажет. Репродуктивтік жүйенің гормондарын цикл күндеріне қатаң сәйкес тапсыру қажет:

• ЛГ, ФСГ — циклдің 2-3 күні;
• Эстрадиол — циклдің 2-3 немесе 21-23 күні;
• Прогестерон — 28-күндік цикл кезінде циклдің 21-23 күні. Егер цикл шамамен 28 күннен көп немесе аз болса, онда болжамды етеккірге дейін 7 күн бұрын.
• 17-ОН-прогестерон, Тестостерон — 2-3 күн;
• Дигидротестостерон, Андростендион глюкуронид, Еркін тестостерон, Андростендион, Жыныс гормондарын байланыстыратын глобулин — циклдің 2-3 күні.
• Антимюллер гормоны — циклдің кез келген күнінде.

Пролактин, Макропролактин

Менструалдық циклдің 2-3 күнінде қанды таңертең, тыныштық күйінде тапсыру керек, зерттеуден бұрын сүт бездерін пальпациялауды болдырмау қажет.

Сондай-ақ, талдау нәтижесіне кейбір дәрілік препараттар әсер етеді, сондықтан зерттеуден бірнеше күн бұрын (дәрігермен келісіп) төмендегі дәрілерді қабылдауды тоқтату ұсынылады:

• эстроген препараттары,
• үшциклды антидепрессанттар,
• опиаттар,
• нейролептиктер,
• гипотензивті препараттар.

Ингибин B

Әйелдерге зерттеу етеккір циклының 3-ші күні жүргізіледі. Қан тапсырудан 3 күн бұрын қарқынды спорттық жаттығуларды тоқтату керек. Зерттеуді кез келген жедел аурулар кезінде жүргізуге болмайды. Қан тапсырудан 1 сағат бұрын темекі шекпеңіз.

Адреналин және норадреналин

Зерттеуден 8 күн бұрын дәрілік препараттарды шектеу: салицилаттар, β-блокаторлар. Зерттеуден 1 күн бұрын ауыр физикалық жүктемеден бас тарту, алкоголь, кофе, шай, В тобының дәрумендері, банандарды тұтынбау қажет.

Ренин, ангиотензин

Зерттеуден бұрын эстрогендерді (1-2 ай бұрын), диуретиктерді (3 апта бұрын), гипотензивті препараттарды (бір апта бұрын) қабылдауды тоқтату керек. Қанды алу отырып немесе тұрып жүзеге асырылады.

Альдостерон

Дәрігермен келісіп, зерттеуден 8 күн бұрын гипотензивті құралдарды, β-блокаторларды, іш жүргізетін дәрілерді, кортикостероидтарды, диуретиктерді, антидепрессанттарды қабылдауды тоқтату керек. Зерттеуге 3 апта қалғанда альдостерон антагонистерін тоқтату.

АКТГ, кортизол

АКТГ мен кортизол күйзеліс гормондары болғандықтан, қан тапсыру процедурасының алдында 20 минут бойы тыныштану және босаңсу қажет. Кез келген күйзеліс бұл гормондардың қанға негізсіз бөлінуін тудырады, бұл осы көрсеткіштің артуына әкеледі.

Бұл гормондардың деңгейі тәулік бойы циклдік түрде өзгереді, сондықтан таңертеңгі сағат 9-ға дейін жүргізілген зерттеулердің нәтижелері ең ақпаратты болып табылады.

Инсулин, С-пептид

Қанды тек таңертеңгі уақытта тапсыру керек.

ГастроПанель^® (Гастрин-17, Гастрин-17 стимулированный, пепсиноген I, пепсиноген II, H. Pylori IgG)

Қанды зерттеуге тапсыру үшін 4–10 сағат аштық сақтау қажет.

Гемостазиологиялық зерттеулер

Әйелдерге талдауды етеккір алдында немесе кейін тапсыру керек.

Антикоагулянттармен терапияда жүрген және көрсеткіштерді бақылап отырған пациенттерге дәрілік препаратты қабылдау тәртібін қатаң сақтау қажет. Препаратты соңғы қабылдау мен қан алу арасындағы уақыт аралығы тұрақты болуы керек.

Протеин С, Протеин S, Виллебранд факторы

Аурулардың өткір кезеңдерінде және антикоагулянттық препараттарды қабылдау кезінде зерттеу жүргізбеу (тоқтатылғаннан кейін кемінде 30 күн өтуі керек). Бірақ егер пациент антикоагулянттармен терапияда болса және көрсеткіштерді бақылап отырса, дәрілік препаратты қабылдау тәртібін қатаң сақтау қажет. Препаратты соңғы қабылдау мен қан алу арасындағы уақыт аралығы тұрақты болуы керек.

ПСА (жалпы, еркін)

Қуықасты безінің биопсиясынан және массажынан кейін ПСА деңгейін анықтау үшін қан тапсыруды 2 аптадан ерте жасамау керек. Хирургиялық операциядан кейінгі ПСА деңгейі араласудан кейін 6 аптадан ерте анықталмайды. Зерттеуге дейін 1 апта бойы жыныстық қатынастардан бас тарту қажет.

СА-125 аналық бездер

Менструациядан кейін 2–3 күн өткен соң тапсыру ақпаратты болады.

Қатерлі ісікті эмбриональды антиген

Инфекциялық, жедел немесе созылмалы аурулардың өршу кезеңінен кейін, сондай-ақ инвазивті диагностикалық процедуралардан (мысалы, биопсия) кейін 7-14 күннен ерте қан тапсыру ұсынылмайды.

Альфа-фетопротеин

Инфекциялық, жедел немесе созылмалы аурулардың өршу кезеңінен кейін, сондай-ақ инвазивті диагностикалық процедуралардан (мысалы, биопсия) кейін 7-14 күннен ерте қан тапсыру ұсынылмайды.

Инфекциялардың бар-жоғын анықтау үшін қан талдауы

Зерттеуге 1-2 күн қалғанда майлылығы жоғары тағамдардан бас тартыңыз.

Инфекцияны зерттеу нәтижелері, инфекция кезеңіне және иммундық жүйенің күйіне байланысты, сондықтан теріс нәтиже инфекцияны толығымен жоққа шығармайды. Аурудың ерте кезеңінде сероконверсия жүреді (аурудың жедел кезеңінде антиденелердің болмауы).

Күмәнді жағдайларда 3-5 күннен кейін қайта талдау жүргізу орынды.

Инфекция қоздырғыштарына қарсы IgM класты антиденелерді анықтау үшін қан талдауын ауру басталғаннан кейін 5-7 күннен ерте емес, ал IgG, IgA класты антиденелерді 10-14 күннен ерте емес жүргізу керек. Бұл иммундық жүйенің антиденелерді өндіру мерзімімен және олардың диагностикалық титрде қанға шығуымен байланысты.